აზიური ფაროსანა (Halyomorpha halys) ერთ-ერთი ყველაზე საშიში აგრო პარაზიტია, რომელიც მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას.
იგი გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ რეგიონში და ითვლება განსაკუთრებით სახიფათოდ ხეხილის, ბოსტნეულის და მარცვლოვანი კულტურებისთვის.
მისი კონტროლი და მართვა განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს, რადგან მავნებელი სწრაფად მრავლდება და მდგრადია ბევრ ქიმიურ ინსექტიციდთან მიმართებით.
გავრცელება
თავდაპირველად აზიური ფაროსანა აღმოსავლეთ აზიაში — ჩინეთში, იაპონიაში, კორეასა და ტაივანში იყო გავრცელებული. მოგვიანებით, ის შემთხვევით იქნა შეყვანილი აშშ-ში, სადაც პირველად 1998 წელს შენიშნეს.
იქიდან მოყოლებული, მავნებელი სწრაფად გავრცელდა მთელ ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპის მრავალ ქვეყანაში და ახლახან სამხრეთ ამერიკაშიც აღმოაჩინეს.
საქართველოში იგი 2015 წელს გამოჩნდა და 2016 წლის სეზონზე თხილის მოსავლის მნიშვნელოვანი ზარალი გამოიწვია. გარდა თხილისა, აზიური ფაროსანა აზიანებს ვაშლს, მსხალს, ატამს, პომიდორს, სიმინდს და სხვა კულტურებს.
სიცოცხლის ციკლი და ქცევა
აზიური ფაროსანა ზამთარში პასიურ მდგომარეობაშია და თავს აფარებს საცხოვრებელ სახლებში, ბაღებსა და ტყეში დაცემული ფოთლების ქვეშ.
გაზაფხულზე, აპრილის ბოლოსა და მაისში, მწერი აქტიურდება, იწყებს კვებას და კვერცხებს დებს ფოთლების ქვედა მხარეზე.
კვერცხებიდან 4-5 დღეში იჩეკებიან ნიმფები, რომლებიც ზრდის პროცესში რამდენიმე ფერის ცვლას გადიან და საბოლოოდ 12-17 მმ სიგრძის ზრდასრულ მწერებად (იმაგოებად) გარდაიქმნებიან.
ფაროსანას კვების სტრატეგია დამანგრეველია. ის მცენარეების ფოთლებს, ყლორტებსა და ნაყოფს ხვრეტს და წოვს წვენს, რაც იწვევს მოსავლის ხარისხისა და რაოდენობის შემცირებას.
ნაყოფზე მისი დაზიანებები ლპობას იწვევს, რის გამოც პროდუქტის კომერციული ღირებულება მკვეთრად ეცემა.
საქართველოს გამოცდილება
საქართველოში აზიური ფაროსანას გავრცელება სერიოზულ გამოწვევად იქცა 2016-2017 წლებში, როდესაც მავნებელმა თხილის მოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი გაანადგურა.
ამ პრობლემის წინააღმდეგ საბრძოლველად საქართველოს მთავრობამ მნიშვნელოვანი ფინანსური რესურსები გამოყო.
2017 წელს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ 7,5 მილიონი ლარი დახარჯა მავნებლის წინააღმდეგ ღონისძიებების გასატარებლად, ხოლო 2018 წელს ეს თანხა 14 მილიონ ლარამდე გაიზარდა.
კონტროლის მეთოდები
აზიური ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის რამდენიმე მეთოდი არსებობს, მათ შორის:
ქიმიური მეთოდები – ინსექტიციდების გამოყენება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მეთოდია, თუმცა ფაროსანა ბევრ ქიმიურ პრეპარატთან მდგრადია, რაც პრობლემას ართულებს.
ბიოლოგიური მეთოდები – მავნებლის ბუნებრივი მტრები, როგორიცაა პარაზიტული მწერები და სოკოვანი დაავადებები, შესაძლოა გამოყენებულ იქნას კონტროლის მიზნით.
მექანიკური კონტროლი – საცხოვრებელ სახლებში შეჭრილი ფაროსანების მექანიკური მოცილება და სპეციალური ხაფანგების გამოყენება ხელს უწყობს მათი პოპულაციის შემცირებას.
აგროტექნიკური მეთოდები – კულტურათა მონაცვლეობა და მცენარეთა სწორი მოვლა მნიშვნელოვნად ამცირებს მავნებლის გავრცელებას.
დასკვნა
აზიური ფაროსანა ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული მავნებელია სოფლის მეურნეობაში, რომელიც მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის მოსავლის ხარისხსა და რაოდენობას. მისი წინააღმდეგ ბრძოლა მოითხოვს კომპლექსურ მიდგომას, რომელიც მოიცავს როგორც ქიმიურ, ისე ბიოლოგიურ და მექანიკურ მეთოდებს.
